Trong kỷ nguyên số, khi mọi hoạt động từ làm việc, thanh toán đến giải trí đều diễn ra trực tuyến, an ninh mạng trở thành yếu tố then chốt để bảo vệ người dùng. Tuy nhiên, song song với sự phát triển của công nghệ là sự gia tăng của các kỹ thuật tấn công tinh vi. Một trong số đó – và cũng thuộc nhóm nguy hiểm nhất – chính là Session Hijacking.

Session Hijacking cho phép kẻ tấn công chiếm quyền phiên làm việc (session) của người dùng mà không cần mật khẩu hay thông tin đăng nhập. Điều này đồng nghĩa với việc hacker có thể giả mạo người dùng, truy cập vào tài khoản, đánh cắp dữ liệu hoặc thực hiện các hành vi trái phép. Đây là lỗ hổng bảo mật nghiêm trọng mà nhiều hệ thống web, ứng dụng và doanh nghiệp hiện nay vẫn đang đối mặt.

Trong bài viết này, SHOPVPS sẽ phân tích chi tiết Session Hijacking là gì, cơ chế hoạt động của nó, các dạng tấn công thường gặp, mức độ nguy hiểm và đặc biệt là những phương pháp phòng chống hiệu quả nhất để bạn chủ động bảo vệ hệ thống cũng như tài khoản của mình.

Session Hijacking là gì?

Session Hijacking (tấn công chiếm phiên) là một kỹ thuật tấn công trong đó kẻ xấu tìm cách kiểm soát phiên làm việc hợp lệ của người dùng trên website hoặc ứng dụng. Thay vì cố gắng phá mật khẩu hay vượt qua màn hình đăng nhập, hacker sẽ tập trung đánh cắp Session ID – chuỗi định danh mà hệ thống cấp cho người dùng sau khi đăng nhập thành công.

Khi bạn truy cập vào một dịch vụ trực tuyến, máy chủ sẽ tạo ra một phiên (session) để ghi nhớ trạng thái đăng nhập và các hành động của bạn. Phiên này được nhận diện thông qua Session ID, đóng vai trò như “chìa khóa tạm thời” giúp bạn di chuyển giữa các trang mà không cần xác thực lại từng bước.

Nếu kẻ tấn công lấy được Session ID này (thông qua sniffing, XSS, malware, hoặc lỗi cấu hình bảo mật), họ có thể giả mạo bạn một cách hợp pháp trong mắt hệ thống. Nói cách khác, hacker không cần biết mật khẩu — chỉ cần chiếm được phiên đang hoạt động là có thể:

• Truy cập dữ liệu cá nhân

• Đọc hoặc gửi tin nhắn

• Thực hiện giao dịch tài chính

• Thay đổi mật khẩu hoặc cài đặt bảo mật

• Chiếm toàn quyền tài khoản

Điều khiến Session Hijacking trở nên nguy hiểm chính là việc nó vượt qua toàn bộ bước xác thực, trực tiếp chiếm quyền sử dụng phiên đã được chứng thực hợp lệ. Đây là lý do tại sao nó luôn nằm trong nhóm các mối đe dọa nghiêm trọng nhất trong bảo mật web hiện nay.

Cách hoạt động của Session Hijacking

Để hiểu cách Session Hijacking diễn ra, bạn cần nắm rõ quy trình hoạt động của phiên làm việc trên website. Khi người dùng đăng nhập thành công, máy chủ sẽ tạo ra một Session ID – chuỗi mã định danh duy nhất dùng để xác thực các yêu cầu tiếp theo. Session ID này thường được trình duyệt lưu lại dưới dạng cookie, và sẽ tự động được gửi kèm trong mỗi request mà người dùng gửi đến máy chủ. Nhờ đó, hệ thống biết được ai đang thao tác và cho phép tiếp tục truy cập mà không cần đăng nhập lại.

Vấn đề nằm ở chỗ: chỉ cần Session ID bị lộ, hacker có thể chiếm toàn bộ phiên làm việc.

Kẻ tấn công sẽ tìm cách thu thập Session ID bằng nhiều kỹ thuật khác nhau như nghe lén lưu lượng mạng (sniffing), tấn công XSS, cài mã độc, hoặc khai thác cấu hình cookie kém an toàn. Khi đã có trong tay Session ID hợp lệ, hacker gửi các yêu cầu lên máy chủ giống như trình duyệt của nạn nhân. Máy chủ không phân biệt được đó là hành vi giả mạo, vì Session ID được xem như “chứng minh nhân dân” của phiên làm việc.

Từ thời điểm này, kẻ tấn công có thể truy cập và thao tác trên tài khoản của người dùng thật, bao gồm:

• Đọc và gửi email

• Thay đổi cài đặt bảo mật hoặc mật khẩu

• Đưa ra các lệnh giao dịch tài chính

• Truy cập dữ liệu nhạy cảm hoặc tài liệu nội bộ

Điều này đặc biệt nguy hiểm với các dịch vụ liên quan đến ví điện tử, ngân hàng, thông tin cá nhân hay hệ thống doanh nghiệp, nơi chỉ một phiên bị chiếm cũng đủ gây thiệt hại nghiêm trọng.

Các hình thức tấn công Session Hijacking

Session Hijacking có thể xảy ra theo nhiều cách khác nhau tùy vào mức độ bảo mật của hệ thống và môi trường mạng mà người dùng đang kết nối. Dưới đây là những phương thức tấn công phổ biến nhất mà hacker thường sử dụng:

1. Session Side Jacking

Session Side Jacking là kỹ thuật chiếm phiên thông qua việc nghe lén (sniffing) lưu lượng mạng giữa trình duyệt và máy chủ. Phương thức này đặc biệt nguy hiểm trong các môi trường sử dụng Wi-Fi công cộng không mã hóa, nơi dữ liệu truyền đi rất dễ bị thu thập.

Khi cookie phiên hoặc Session ID được gửi qua kết nối không an toàn (HTTP), kẻ tấn công có thể sử dụng các công cụ phân tích gói tin để bắt lại và trích xuất Session ID. Ngay cả khi trang đăng nhập dùng HTTPS, nếu các request tiếp theo không duy trì mã hóa, Session ID vẫn có thể bị lộ và bị chiếm đoạt.

2. Session Fixation

Session Fixation là một phương thức tinh vi hơn, trong đó kẻ tấn công tự tạo trước một Session ID, sau đó dụ nạn nhân sử dụng Session ID đó.

Quy trình thường diễn ra như sau:

• Hacker tạo Session ID giả

• Gửi cho nạn nhân qua một liên kết độc hại hoặc trang web bị chỉnh sửa

• Khi nạn nhân bấm vào và đăng nhập, hệ thống sử dụng chính Session ID đó

• Hacker chỉ cần sử dụng lại Session ID đã biết để truy cập vào tài khoản

Điểm đáng chú ý của tấn công Session Fixation là hacker không cần đánh cắp Session ID — họ ép nạn nhân sử dụng Session ID do mình kiểm soát.

3. Session Sniffing

Session Sniffing là kỹ thuật bắt và phân tích dữ liệu truyền qua mạng để tìm Session ID.
Khác với Session Side Jacking chỉ tập trung vào Wi-Fi, Session Sniffing có thể diễn ra ở:

• Mạng LAN nội bộ

• Kết nối Ethernet không mã hóa

• Hệ thống mạng kém bảo mật

Chỉ cần Session ID được gửi dưới dạng văn bản thuần (plain text), bất kỳ ai trong cùng mạng cũng có thể đọc và đánh cắp nó.

4. Man-in-the-Middle (MITM)

Tấn công Man-in-the-Middle xảy ra khi kẻ xấu chèn mình vào giữa người dùng và máy chủ để theo dõi, chỉnh sửa hoặc chuyển hướng dữ liệu.

Trong bối cảnh Session Hijacking, MITM giúp hacker:

• Chặn lại Session ID

• Giả mạo yêu cầu

• Ghi lại cookie phiên

• Kiểm soát toàn bộ phiên làm việc

Các tình huống MITM thường gặp:

• Kết nối vào Wi-Fi giả mạo do hacker thiết lập

• Router hoặc điểm truy cập bị xâm nhập

• Sử dụng mạng công cộng không có mã hóa mạnh

5. Cross-Site Scripting (XSS)

XSS là lỗ hổng phổ biến cho phép hacker chèn mã độc vào website hợp pháp. Khi người dùng truy cập trang web chứa mã độc, trình duyệt sẽ vô tình chạy đoạn mã đó.

Hacker có thể:

• Đọc cookie phiên

• Gửi Session ID về máy của chúng

• Tự động tạo yêu cầu giả mạo dưới phiên của nạn nhân

Tấn công XSS cực kỳ nguy hiểm vì:

• Không cần mạng chung

• Không cần nghe lén

• Chỉ cần website có lỗ hổng xử lý đầu vào

Đây là lý do nhiều website lớn luôn phải bảo trì và kiểm tra XSS liên tục.

Hậu quả của Session Hijacking

Session Hijacking không chỉ là một sự cố bảo mật thông thường mà có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến tài khoản, dữ liệu và thậm chí là tài sản của người dùng. Dưới đây là những rủi ro lớn nhất khi một phiên làm việc bị hacker chiếm đoạt:

1. Mất hoàn toàn quyền kiểm soát tài khoản

Khi hacker đã truy cập được vào phiên làm việc hợp lệ, họ có thể thực hiện mọi thao tác giống như chủ tài khoản:

• Thay đổi mật khẩu

• Sửa thông tin cá nhân

• Tắt hoặc chỉnh sửa các tùy chọn bảo mật

• Thêm email/điện thoại khôi phục để chiếm quyền vĩnh viễn

Điều này khiến người dùng gần như không thể lấy lại tài khoản, đặc biệt trên các nền tảng ít hỗ trợ khôi phục.

2. Rò rỉ dữ liệu nhạy cảm

Phiên làm việc bị chiếm đồng nghĩa với việc:

• Thông tin cá nhân

• Dữ liệu tài chính

• Tài liệu lưu trữ

• Tin nhắn riêng tư

• File tải lên / tải xuống

…đều có thể bị truy cập trái phép.

Trong bối cảnh doanh nghiệp, Session Hijacking có thể dẫn đến lộ thông tin khách hàng, thông tin dự án, tài liệu mật hoặc nguồn mã.

3. Nguy cơ mất tiền và tài sản số

Đối với các dịch vụ tài chính như:

• Ngân hàng trực tuyến

• Ví điện tử

• Sàn giao dịch tiền số

• Site thương mại điện tử

…hacker có thể thực hiện:

• Chuyển tiền

• Thanh toán đơn hàng

• Giao dịch mua bán coin

• Rút tài sản

Tất cả đều diễn ra dưới phiên làm việc hợp lệ, khiến người dùng khó phát hiện cho đến khi thiệt hại xảy ra.

4. Tổn thất lớn đối với doanh nghiệp

Nếu tài khoản quản trị hoặc tài khoản nội bộ bị chiếm phiên, hậu quả còn nặng nề hơn:

• Mất cơ sở dữ liệu khách hàng

• Website bị thay đổi nội dung hoặc chèn mã độc

• Hacker chiếm quyền truy cập vào hệ thống quan trọng

• Ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín thương hiệu

• Tạm dừng hoạt động để xử lý sự cố, gây tổn thất doanh thu

Nhiều doanh nghiệp từng phải chi phí rất lớn để khắc phục thiệt hại từ các vụ Session Hijacking.

5. Lây lan mã độc và tấn công tiếp nối

Kẻ tấn công có thể tận dụng phiên đã chiếm để:

• Gửi link mã độc đến bạn bè/đối tác của nạn nhân

• Phát tán malware hoặc ransomware

• Tạo các yêu cầu giả mạo (CSRF)

• Mở đường cho các cuộc tấn công sâu hơn vào hệ thống

Điều này khiến Session Hijacking trở thành điểm khởi đầu của nhiều cuộc tấn công mạng quy mô lớn.

Dấu hiệu nhận biết khi bị tấn công Session Hijacking

Phát hiện sớm một cuộc tấn công Session Hijacking giúp bạn ngăn chặn kịp thời và hạn chế tối đa thiệt hại. Dưới đây là những dấu hiệu cảnh báo phổ biến nhất mà người dùng cần đặc biệt lưu ý:

1. Tài khoản đột ngột bị đăng xuất

Nếu bạn liên tục bị thoát khỏi tài khoản trong khi không thực hiện hành động đăng xuất, rất có thể phiên làm việc đã bị chiếm và hệ thống phát hiện ra sự truy cập song song bất thường.

2. Thông tin tài khoản bị thay đổi mà bạn không thực hiện

Những thông báo như:

• Mật khẩu mới

• Thay đổi email khôi phục

• Cập nhật số điện thoại

• Điều chỉnh thông tin cá nhân

…xuất hiện dù bạn không thực hiện bất kỳ thay đổi nào, thường là dấu hiệu hacker đã kiểm soát phiên của bạn và bắt đầu chiếm quyền tài khoản.

3. Xuất hiện hoạt động bất thường trong tài khoản

Bạn có thể nhận thấy:

• Giao dịch tài chính lạ

• Tin nhắn đã gửi nhưng bạn không gửi

• Bài đăng tự động trên mạng xã hội

• Lệnh thực thi hoặc thao tác trái phép trên hệ thống

Đây là bằng chứng rõ ràng cho thấy phiên làm việc đã bị lợi dụng.

4. Không thể đăng nhập lại vào tài khoản

Sau khi bị đăng xuất bất thường, bạn đăng nhập lại nhưng hệ thống báo sai mật khẩu hoặc yêu cầu xác thực lại thông tin. Điều này cho thấy hacker có thể đã:

• Đổi mật khẩu

• Thay đổi email hoặc số điện thoại

• Tắt các tính năng bảo mật

Khi đó, khả năng tài khoản bị chiếm đoạt rất cao.

5. Trình duyệt hoặc lịch sử duyệt web có thay đổi lạ

Một số dấu hiệu khác liên quan đến trình duyệt:

• Xuất hiện các trang web lạ trong lịch sử

• Cookie hoặc phiên làm việc biến mất

• Các cài đặt bảo mật bị thay đổi

• Tiện ích mở rộng không rõ nguồn gốc được cài vào

Điều này có thể cho thấy phiên của bạn đã bị can thiệp hoặc bị theo dõi.

6. Nhận email hoặc thông báo từ dịch vụ bạn không đăng ký

Bạn nhận được thông báo “chào mừng”, mã OTP, email xác nhận tài khoản mới… từ các dịch vụ lạ. Điều này có nghĩa:

• Email của bạn đã bị xâm nhập

• Kẻ tấn công đang sử dụng tài khoản của bạn để đăng ký dịch vụ khác

• Phiên đăng nhập hoặc cookie email của bạn có thể đã bị chiếm

So sánh Session Hijacking với các kiểu tấn công khác

Mặc dù Session Hijacking là một trong những dạng tấn công phổ biến trong bảo mật web, nhưng nó thường bị nhầm lẫn với các kỹ thuật tấn công khác như Phishing, CSRF hay SQL Injection. Dưới đây là những điểm khác biệt quan trọng giúp bạn phân biệt rõ ràng từng dạng tấn công:

1. Session Hijacking vs. Phishing

Session Hijacking

• Hacker chiếm quyền sử dụng phiên làm việc đã được xác thực.

• Không cần biết mật khẩu hay thông tin đăng nhập ban đầu.

• Mục tiêu chính: sử dụng Session ID để giả mạo người dùng trong một phiên đang hoạt động.

Phishing

• Hacker tạo trang web giả mạo, email lừa đảo để lấy cắp thông tin đăng nhập.

• Người dùng bị dụ nhập username, password hoặc dữ liệu cá nhân.

• Mục tiêu chính: thu thập thông tin để đăng nhập vào tài khoản từ đầu.

Khác biệt cốt lõi:
Phishing đánh vào nhận thức người dùng, còn Session Hijacking tập trung khai thác phiên làm việc đã được tạo sẵn.

2. Session Hijacking vs. CSRF (Cross-Site Request Forgery)

Session Hijacking

• Hacker chiếm toàn quyền kiểm soát phiên làm việc.

• Có thể thực hiện bất cứ thao tác nào người dùng có thể làm.

• Hacker trực tiếp đăng nhập vào tài khoản nhờ Session ID bị đánh cắp.

CSRF

• Hacker ép người dùng gửi yêu cầu độc hại tới website mà họ đang đăng nhập.

• Hacker không trực tiếp truy cập vào tài khoản.

• Chỉ lợi dụng cookie phiên hợp lệ để buộc hệ thống thực hiện hành động không mong muốn.

Khác biệt cốt lõi:
Session Hijacking chiếm tài khoản, còn CSRF dùng tài khoản để thực hiện hành động trái phép mà người dùng không biết.

3. Session Hijacking vs. SQL Injection

Session Hijacking

• Tấn công trực tiếp vào cơ chế quản lý phiên (Session ID, cookie).

• Mục tiêu là giả mạo phiên của người dùng.

SQL Injection

• Hacker chèn lệnh SQL độc hại vào input của ứng dụng web.

• Có thể truy cập, sửa, xóa dữ liệu hoặc chiếm quyền điều khiển cơ sở dữ liệu.

• Không liên quan đến phiên làm việc của người dùng.

Khác biệt cốt lõi:
Session Hijacking khai thác session, còn SQL Injection khai thác cơ sở dữ liệu thông qua lỗ hổng xử lý input.

Cách phòng chống Session Hijacking

Session Hijacking là dạng tấn công nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể giảm thiểu rủi ro nếu người dùng và quản trị viên áp dụng đúng biện pháp bảo mật. Dưới đây là những phương pháp phòng tránh hiệu quả nhất.

1. Đối với người dùng

Người dùng cuối là mục tiêu dễ bị khai thác nhất, đặc biệt trong những môi trường mạng kém an toàn. Để tự bảo vệ mình, bạn nên thực hiện các biện pháp sau:

Sử dụng HTTPS cho mọi hoạt động trực tuyến

Chỉ truy cập những website hỗ trợ HTTPS để đảm bảo dữ liệu và cookie phiên được mã hóa trong quá trình truyền tải.

Tránh dùng Wi-Fi công cộng cho các giao dịch quan trọng

Mạng Wi-Fi mở là môi trường lý tưởng để hacker thực hiện nghe lén và đánh cắp session. Nếu buộc phải sử dụng, hãy bật VPN để đảm bảo kết nối được mã hóa.

Đăng xuất sau khi sử dụng

Luôn thoát tài khoản sau khi hoàn thành công việc, đặc biệt trên máy tính công cộng hoặc thiết bị dùng chung để tránh bị lợi dụng session còn lưu.

Cập nhật trình duyệt và phần mềm bảo mật

Các phiên bản trình duyệt cũ thường tồn tại lỗ hổng XSS hoặc lỗi cookie dễ bị khai thác. Việc cập nhật thường xuyên giúp giảm nguy cơ bị tấn công.

Không nhấp vào liên kết đáng ngờ

Tránh mở link lạ trong email, tin nhắn hoặc mạng xã hội — đây có thể là các đường dẫn chứa mã độc hoặc cố tình dẫn bạn đến trang web gán session (Session Fixation).

2. Đối với quản trị viên / lập trình viên

Bảo vệ hệ thống khỏi Session Hijacking là trách nhiệm quan trọng của đội ngũ phát triển và vận hành website. Các biện pháp kỹ thuật sau là không thể thiếu:

Áp dụng HTTPS trên toàn bộ website

Không chỉ trang đăng nhập, mọi request cần được mã hóa để ngăn rò rỉ Session ID qua HTTP.

Thiết lập cookie session an toàn

• Secure flag: Chỉ gửi cookie qua kết nối HTTPS

• HttpOnly flag: Ngăn JavaScript truy cập cookie, giảm nguy cơ XSS đánh cắp session

• SameSite flag: Hạn chế gửi cookie trong các yêu cầu chéo, bảo vệ chống CSRF

Tạo lại Session ID sau khi đăng nhập

Giúp loại bỏ nguy cơ Session Fixation bằng cách đảm bảo người dùng luôn có session mới sau khi xác thực.

Giới hạn thời gian tồn tại session

Thiết lập session timeout ngắn đối với tài khoản nhạy cảm và tự động hủy session sau thời gian không hoạt động.

Triển khai biện pháp chống CSRF và xác thực đa lớp

• CSRF Token

• Token xác thực

• Xác thực đa yếu tố (MFA)
  Những lớp bảo vệ bổ sung giúp ngăn chặn hành vi truy cập bất thường.

Phòng chống XSS triệt để

XSS là một trong những con đường phổ biến nhất để đánh cắp cookie phiên, do đó cần:

• Lọc và xác thực dữ liệu đầu vào

• Mã hóa dữ liệu đầu ra

• Sử dụng Content Security Policy (CSP)

• Thường xuyên quét lỗ hổng và cập nhật bản vá

Lời kết

Session Hijacking là một trong những mối đe dọa bảo mật nguy hiểm nhất trong môi trường Internet hiện đại. Bằng cách chiếm đoạt Session ID – “chìa khóa” cho phiên làm việc của người dùng – hacker có thể truy cập trái phép vào tài khoản, đánh cắp dữ liệu nhạy cảm và gây ra thiệt hại nghiêm trọng cho cả cá nhân lẫn doanh nghiệp. Đây chính là lý do tại sao việc hiểu rõ cơ chế hoạt động, các hình thức tấn công và những dấu hiệu nhận biết là vô cùng cần thiết.

Qua bài viết này, chúng ta đã tìm hiểu:

• Session Hijacking là gì và vì sao nó nguy hiểm

• Cách hacker chiếm quyền phiên làm việc

• Các kỹ thuật tấn công phổ biến như XSS, MITM, Session Fixation…

• Hậu quả nghiêm trọng khi phiên bị xâm phạm

• Những biện pháp phòng chống hiệu quả cho người dùng và quản trị viên

Để bảo vệ bản thân và hệ thống khỏi các cuộc tấn công chiếm phiên, mỗi người dùng cần nâng cao ý thức khi truy cập Internet, sử dụng kết nối an toàn và bảo vệ thiết bị cá nhân. Bên cạnh đó, các lập trình viên và quản trị viên phải triển khai đầy đủ các biện pháp bảo mật như HTTPS, cookie an toàn, chống XSS và CSRF, đồng thời thường xuyên kiểm tra và cập nhật hệ thống.

Bảo mật phiên làm việc không chỉ giúp ngăn chặn Session Hijacking, mà còn góp phần xây dựng một môi trường Internet an toàn và đáng tin cậy hơn.
Hãy chủ động bảo vệ tài khoản và dữ liệu của bạn ngay từ hôm nay.