Trong quá trình phát triển ứng dụng web và mobile hiện đại, việc tối ưu cách truy xuất dữ liệu từ server đóng vai trò then chốt trong hiệu suất và trải nghiệm người dùng. Khi các mô hình API truyền thống dần bộc lộ hạn chế như dư thừa dữ liệu, nhiều request không cần thiết và khó mở rộng, GraphQL đã xuất hiện như một giải pháp đột phá, mang lại cách tiếp cận hoàn toàn mới trong việc giao tiếp giữa client và server.

GraphQL là một ngôn ngữ truy vấn dữ liệu cho phép client chủ động xác định chính xác dữ liệu cần lấy, giúp giảm tải băng thông, tăng tốc độ phản hồi và nâng cao khả năng kiểm soát dữ liệu. Thay vì phụ thuộc vào nhiều endpoint như REST API, GraphQL tập trung vào một endpoint duy nhất nhưng vẫn đảm bảo tính linh hoạt, mạnh mẽ và dễ mở rộng cho các hệ thống từ nhỏ đến lớn.

Trong bài viết này, SHOPVPS sẽ cùng bạn tìm hiểu GraphQL là gì, cách GraphQL hoạt động, những đặc trưng cốt lõi, ưu điểm và nhược điểm cần lưu ý, đồng thời phân tích lý do vì sao GraphQL ngày càng được ưa chuộng trong phát triển web hiện đại. Qua đó, bạn sẽ có cái nhìn toàn diện để quyết định khi nào nên sử dụng GraphQL nhằm tối ưu hiệu suất hệ thống và nâng cao trải nghiệm người dùng.

GraphQL Là Gì?

GraphQL là một ngôn ngữ truy vấn dữ liệu mã nguồn mở được thiết kế nhằm cải thiện cách các ứng dụng client (web, mobile, frontend) giao tiếp và lấy dữ liệu từ server. Thay vì phụ thuộc vào nhiều endpoint cố định như các API truyền thống, GraphQL cho phép client chủ động xác định chính xác dữ liệu cần thiết, từ đó giúp quá trình trao đổi dữ liệu trở nên linh hoạt, hiệu quả và tối ưu hơn.

Hiểu một cách đơn giản, GraphQL vừa đóng vai trò là ngôn ngữ truy vấn, vừa là cơ chế thao tác dữ liệu cho API. Client chỉ cần gửi một truy vấn duy nhất, mô tả rõ những trường dữ liệu mong muốn, và server sẽ phản hồi đúng dữ liệu đó — không dư thừa, không thiếu sót. Cách tiếp cận này giúp giảm tải băng thông, tăng tốc độ phản hồi và cải thiện đáng kể trải nghiệm người dùng.

GraphQL được xây dựng dựa trên ba đặc trưng cốt lõi, tạo nên sức mạnh khác biệt so với các mô hình API truyền thống:

1. Tổng Hợp Dữ Liệu Từ Nhiều Nguồn Trong Một Truy Vấn

GraphQL cho phép kết hợp và truy xuất dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau (database, microservice, API bên thứ ba…) chỉ với một request duy nhất. Điều này giúp giảm số lượng request gửi lên server, đơn giản hóa logic phía client và tối ưu hiệu suất toàn hệ thống.

2. Client Toàn Quyền Kiểm Soát Dữ Liệu Nhận Về

Với GraphQL, client có thể định nghĩa chính xác cấu trúc dữ liệu cần lấy, bao gồm các trường, quan hệ và cấp độ lồng nhau. Nhờ đó, GraphQL loại bỏ hoàn toàn tình trạng over-fetching (lấy dư dữ liệu không cần dùng) và under-fetching (thiếu dữ liệu phải gọi thêm API), vốn là nhược điểm phổ biến của REST API.

3. Hệ Thống Kiểu Dữ Liệu Rõ Ràng Và Tự Mô Tả

GraphQL sử dụng một type system chặt chẽ để định nghĩa cấu trúc dữ liệu, mối quan hệ giữa các đối tượng và quy tắc truy vấn. Hệ thống kiểu này giúp API trở nên dễ đọc, dễ kiểm soát và dễ mở rộng, đồng thời hỗ trợ mạnh mẽ cho việc tự động sinh tài liệu, kiểm tra lỗi và phát triển frontend nhanh hơn.

Một Số Tính Năng Nổi Bật Của GraphQL

Khi tìm hiểu GraphQL là gì, không thể bỏ qua những tính năng cốt lõi đã giúp công nghệ này trở thành lựa chọn hàng đầu trong phát triển API hiện đại. GraphQL không chỉ cải thiện cách truy xuất dữ liệu mà còn mang lại sự linh hoạt, kiểm soát và hiệu suất vượt trội cho cả client và server.

1. Giải Pháp Thay Thế Hiệu Quả Cho REST API

Trong mô hình REST truyền thống, client thường gặp phải tình trạng lấy dư dữ liệu (over-fetching) hoặc thiếu dữ liệu (under-fetching), buộc phải thực hiện nhiều request khác nhau để có đủ thông tin cần thiết. GraphQL khắc phục triệt để vấn đề này bằng cách cho phép client khai báo chính xác dữ liệu cần truy xuất, giúp tối ưu băng thông, giảm số lượng request và cải thiện hiệu suất ứng dụng.

2. Mutation – Cơ Chế Thao Tác Và Cập Nhật Dữ Liệu

Bên cạnh truy vấn dữ liệu (Query), GraphQL cung cấp Mutation để thực hiện các thao tác như thêm, sửa hoặc xóa dữ liệu. Mutation có cú pháp rõ ràng, nhất quán với Query, giúp hệ thống dễ phân tích, dễ mở rộng và kiểm soát tốt luồng xử lý dữ liệu thay đổi trong ứng dụng.

3. Schema Và Type System Rõ Ràng

GraphQL sử dụng Schema để định nghĩa toàn bộ cấu trúc dữ liệu của API thông qua GraphQL Schema Definition Language (SDL). Hệ thống Type System giúp xác định rõ kiểu dữ liệu, mối quan hệ giữa các đối tượng và các quy tắc truy vấn. Nhờ đó, API trở nên tự mô tả, dễ bảo trì, đồng thời hỗ trợ sinh tài liệu tự động và phát hiện lỗi ngay từ giai đoạn phát triển.

4. Realtime Updates Với Subscription

Để đáp ứng nhu cầu cập nhật dữ liệu theo thời gian thực, GraphQL cung cấp Subscription — một cơ chế cho phép client lắng nghe các thay đổi từ server. Tính năng này đặc biệt phù hợp với các ứng dụng như chat, thông báo, dashboard realtime hoặc hệ thống theo dõi trạng thái.

5. Fetching Data Linh Hoạt Và Tối Ưu

GraphQL cho phép client tự do xác định cấu trúc dữ liệu cần lấy, không phụ thuộc vào cách server thiết kế endpoint. Nhờ đó, quá trình truy xuất dữ liệu trở nên linh hoạt, hiệu quả và dễ mở rộng, đồng thời khắc phục được những hạn chế của các phương thức truy vấn truyền thống.

Các Ưu Điểm Và Nhược Điểm Của GraphQL

Để áp dụng GraphQL một cách hiệu quả trong thực tế, việc hiểu rõ điểm mạnh và hạn chế của công nghệ này là điều bắt buộc. Khi nắm được bản chất của GraphQL, bạn có thể tận dụng tối đa lợi thế mà nó mang lại, đồng thời xây dựng chiến lược phù hợp để khắc phục những thách thức trong quá trình triển khai.

Ưu Điểm Của GraphQL

GraphQL sở hữu nhiều ưu điểm nổi bật, giúp nó trở thành lựa chọn phổ biến trong phát triển API hiện đại:

1. Schema Tự Mô Tả Và Sinh Tài Liệu Tự Động

GraphQL sử dụng schema làm trung tâm, giúp toàn bộ cấu trúc dữ liệu của API được mô tả rõ ràng và nhất quán. Từ schema này, hệ thống có thể tự động sinh tài liệu, hỗ trợ developer dễ dàng tra cứu, kiểm thử và mở rộng API mà không cần viết tài liệu thủ công.

2. Tối Ưu Request Và Giảm Tải Băng Thông

Chỉ với một request duy nhất, client có thể truy xuất đầy đủ dữ liệu cần thiết, kể cả dữ liệu lồng nhau từ nhiều nguồn khác nhau. Điều này giúp giảm số lượng request, hạn chế dữ liệu dư thừa và tối ưu hiệu suất giao tiếp giữa client và server.

3. Kiểm Soát Kiểu Dữ Liệu Chặt Chẽ

GraphQL cung cấp type system rõ ràng, giúp xác định chính xác kiểu dữ liệu đầu vào và đầu ra. Nhờ đó, các lỗi liên quan đến dữ liệu được phát hiện sớm, giảm rủi ro sai lệch khi giao tiếp giữa các thành phần trong hệ thống.

4. Dễ Mở Rộng Và Không Phá Vỡ Truy Vấn Cũ

Việc mở rộng API với GraphQL không làm ảnh hưởng đến các truy vấn hiện có. Developer có thể thêm field hoặc type mới mà không cần thay đổi client, giúp hệ thống linh hoạt và phù hợp với các dự án phát triển lâu dài.

5. Dễ Tích Hợp Với REST API

GraphQL có thể hoạt động song song hoặc đóng vai trò như một lớp trung gian phía trên REST API hiện có. Điều này giúp doanh nghiệp tận dụng hạ tầng cũ mà không cần thay đổi kiến trúc toàn bộ hệ thống.

6. Hệ Sinh Thái Và Tài Liệu Phong Phú

GraphQL sở hữu cộng đồng lớn, tài liệu đầy đủ và nhiều công cụ hỗ trợ mạnh mẽ, giúp developer nhanh chóng tiếp cận, học tập và triển khai trong dự án thực tế.

Nhược Điểm Của GraphQL

Bên cạnh những lợi ích, GraphQL cũng tồn tại một số hạn chế cần cân nhắc:

1. Tích Hợp Với Hệ Thống REST Phức Tạp

Mặc dù có nhiều thư viện và extension hỗ trợ, việc tích hợp GraphQL vào các hệ thống REST cũ đôi khi gặp khó khăn, đặc biệt khi kiến trúc hệ thống không được thiết kế sẵn cho mô hình truy vấn linh hoạt.

2. Gia Tăng Áp Lực Xử Lý Cho Server

GraphQL cho phép client gửi các truy vấn phức tạp, điều này có thể khiến server phải xử lý nhiều logic hơn trong một request. Nếu không có cơ chế kiểm soát tốt, hiệu suất server có thể bị ảnh hưởng.

3. Quản Lý Cache Khó Hơn REST

So với REST, việc cache dữ liệu trong GraphQL phức tạp hơn do mỗi truy vấn có cấu trúc khác nhau. Điều này đòi hỏi các giải pháp cache nâng cao hoặc công cụ hỗ trợ chuyên biệt.

4. Yêu Cầu Bảo Trì Schema Liên Tục

GraphQL schema cần được duy trì và cập nhật thường xuyên để đảm bảo tính nhất quán. Điều này đặt ra trách nhiệm lớn hơn cho đội ngũ phát triển API trong việc quản lý và kiểm soát thay đổi.

5. Chiến Lược Triển Khai Phức Tạp

GraphQL không có một mô hình triển khai duy nhất. Tùy vào quy mô và yêu cầu hệ thống, doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược riêng, điều này có thể làm tăng độ phức tạp trong quá trình thiết kế và vận hành.

Các Yếu Tố Quan Trọng Của GraphQL

GraphQL được xây dựng dựa trên một số thành phần cốt lõi, giúp nó trở thành một hệ thống truy vấn dữ liệu linh hoạt, mạnh mẽ và dễ mở rộng. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp bạn nắm vững cách GraphQL hoạt động và triển khai hiệu quả trong thực tế.

1. Query – Truy Vấn Dữ Liệu

Query là nền tảng trong GraphQL, được sử dụng để mô tả cách client yêu cầu dữ liệu từ server. Thông qua query, client có thể chỉ định chính xác các trường dữ liệu cần lấy, bao gồm cả các trường lồng nhau và mối quan hệ giữa các đối tượng.

Điểm mạnh của query trong GraphQL là khả năng truy xuất dữ liệu linh hoạt mà không phụ thuộc vào nguồn dữ liệu phía server. Client không cần quan tâm dữ liệu đến từ database, service nội bộ hay API bên thứ ba, bởi GraphQL sẽ đảm nhiệm việc xử lý và trả về dữ liệu đúng theo cấu trúc đã yêu cầu.

2. Schema – Cấu Trúc Và Hợp Đồng Dữ Liệu

Schema đóng vai trò như một bản hợp đồng giữa client và server trong GraphQL. Toàn bộ API được mô tả thông qua schema bằng GraphQL Schema Definition Language (SDL), trong đó xác định rõ các kiểu dữ liệu, mối quan hệ và quy tắc truy vấn.

Nhờ schema, GraphQL đảm bảo tính nhất quán, rõ ràng và tự mô tả cho API. Client dựa vào schema để biết chính xác dữ liệu nào có thể truy cập, trong khi server sử dụng schema để kiểm soát và xác thực các truy vấn, giúp giảm lỗi và tăng độ an toàn cho hệ thống.

3. Resolvers – Cơ Chế Xử Lý Và Truy Xuất Dữ Liệu

Resolvers là các hàm chịu trách nhiệm xác định cách và nơi lấy dữ liệu cho từng trường trong query. Khi client gửi một truy vấn, GraphQL sẽ gọi các resolver tương ứng để thu thập dữ liệu từ các nguồn khác nhau.

Resolvers không bị ràng buộc vào một nguồn dữ liệu cố định, cho phép kết hợp dữ liệu từ database, microservice hoặc API bên ngoài một cách linh hoạt. Nhờ đó, GraphQL có thể tổng hợp dữ liệu hiệu quả, đồng thời hỗ trợ mở rộng và thay đổi logic xử lý mà không ảnh hưởng đến phía client.

So Sánh GraphQL Và REST API

GraphQL và REST API đều được sử dụng rộng rãi trong việc xây dựng API cho ứng dụng web và di động. Tuy nhiên, hai công nghệ này có cách tiếp cận hoàn toàn khác nhau trong việc truy xuất và quản lý dữ liệu, dẫn đến sự khác biệt rõ rệt về hiệu suất, tính linh hoạt và khả năng mở rộng.

Cách Truy Xuất Dữ Liệu

GraphQL cho phép client chủ động xác định chính xác dữ liệu cần lấy thông qua các truy vấn được định nghĩa rõ ràng. Nhờ đó, dữ liệu trả về luôn đúng với nhu cầu sử dụng, không dư thừa và không thiếu sót. Trong khi đó, REST API trả dữ liệu theo cấu trúc cố định do server quyết định, dễ phát sinh tình trạng lấy quá nhiều hoặc quá ít thông tin.

Kiến Trúc Và Endpoint

GraphQL chỉ sử dụng một endpoint duy nhất cho toàn bộ hệ thống API. Mọi truy vấn dữ liệu đều được thực hiện thông qua endpoint này. Ngược lại, REST API yêu cầu nhiều endpoint khác nhau cho từng tài nguyên, điều này có thể làm tăng độ phức tạp khi hệ thống mở rộng.

Hiệu Suất Và Băng Thông

Với khả năng gom nhiều loại dữ liệu trong một request, GraphQL giúp giảm số lượng request gửi đến server và tối ưu băng thông truyền tải. REST API thường cần nhiều request để lấy đủ dữ liệu, đặc biệt trong các ứng dụng có quan hệ dữ liệu phức tạp.

Khả Năng Mở Rộng Và Bảo Trì

GraphQL cho phép mở rộng API bằng cách thêm field hoặc type mới mà không ảnh hưởng đến các client hiện tại. Điều này giúp hệ thống dễ bảo trì và phát triển lâu dài. REST API thường phải áp dụng versioning (v1, v2…), gây khó khăn trong việc duy trì nhiều phiên bản API song song.

Realtime Và Cập Nhật Dữ Liệu

GraphQL hỗ trợ cập nhật dữ liệu theo thời gian thực thông qua Subscription, rất phù hợp cho các ứng dụng chat, thông báo hoặc dashboard realtime. REST API không hỗ trợ sẵn realtime và thường cần kết hợp thêm các giải pháp như WebSocket hoặc polling.

Quản Lý Cache

REST API tận dụng tốt cơ chế cache HTTP truyền thống, giúp triển khai nhanh và đơn giản. Ngược lại, việc cache trong GraphQL phức tạp hơn do mỗi truy vấn có cấu trúc riêng, đòi hỏi các chiến lược và công cụ cache nâng cao.

Khi Nào Nên Dùng GraphQL?

GraphQL không phải là giải pháp phù hợp cho mọi hệ thống. Tuy nhiên, trong nhiều kịch bản hiện đại, GraphQL phát huy sức mạnh vượt trội so với các mô hình API truyền thống. Dưới đây là những trường hợp lý tưởng nên sử dụng GraphQL.

1. Khi Ứng Dụng Cần Truy Xuất Dữ Liệu Linh Hoạt

Nếu ứng dụng của bạn có nhiều màn hình, nhiều luồng dữ liệu khác nhau và mỗi client chỉ cần một phần dữ liệu nhất định, GraphQL là lựa chọn rất phù hợp. Client có thể tự định nghĩa cấu trúc dữ liệu cần lấy, tránh tình trạng dư thừa hoặc thiếu dữ liệu như REST API.

2. Khi Phát Triển Ứng Dụng Frontend Phức Tạp

GraphQL đặc biệt hiệu quả trong các dự án có frontend phức tạp như SPA, dashboard, hệ thống quản trị hoặc ứng dụng mobile. Việc chỉ cần một endpoint duy nhất giúp frontend dễ tích hợp, giảm phụ thuộc vào backend và tăng tốc độ phát triển giao diện.

3. Khi Cần Tối Ưu Hiệu Suất Và Băng Thông

Trong các hệ thống yêu cầu hiệu suất cao, đặc biệt là mobile app hoặc ứng dụng hoạt động trên mạng yếu, GraphQL giúp giảm số lượng request và giảm dung lượng dữ liệu truyền tải, từ đó cải thiện tốc độ phản hồi và trải nghiệm người dùng.

4. Khi Hệ Thống Phải Tổng Hợp Dữ Liệu Từ Nhiều Nguồn

Nếu backend của bạn bao gồm nhiều database, microservice hoặc API bên thứ ba, GraphQL có thể đóng vai trò như một lớp tổng hợp dữ liệu. Client chỉ cần gửi một truy vấn duy nhất, trong khi GraphQL xử lý việc gom dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau.

5. Khi Cần API Dễ Mở Rộng Và Ít Gây Phá Vỡ

GraphQL cho phép mở rộng API mà không ảnh hưởng đến client hiện tại. Bạn có thể thêm field hoặc type mới mà không cần thay đổi các truy vấn cũ, rất phù hợp với các sản phẩm phát triển lâu dài hoặc có nhiều phiên bản client.

6. Khi Cần Realtime Data

Với Subscription, GraphQL hỗ trợ cập nhật dữ liệu theo thời gian thực, phù hợp cho các tính năng như chat, thông báo, theo dõi trạng thái hoặc dashboard realtime mà không cần xây dựng cơ chế riêng biệt.

Khi Nào Không Nên Dùng GraphQL?

Bạn nên cân nhắc không sử dụng GraphQL khi:

• API đơn giản, ít endpoint và dữ liệu không thay đổi nhiều

• Hệ thống cần cache HTTP đơn giản, hiệu quả cao

• Đội ngũ chưa có kinh nghiệm với GraphQL và không đủ nguồn lực triển khai

Một Số Câu Hỏi Thường Gặp Về GraphQL

Để giúp bạn hiểu rõ hơn GraphQL là gì cũng như cách ứng dụng công nghệ này trong thực tế, dưới đây là những câu hỏi phổ biến nhất xoay quanh GraphQL kèm theo phần giải đáp chi tiết.

Làm Thế Nào Để Bắt Đầu Tìm Hiểu Về GraphQL?

Trả lời:
Cách tốt nhất để bắt đầu là tham khảo tài liệu chính thức của GraphQL, nơi cung cấp đầy đủ khái niệm, cú pháp và ví dụ minh họa. Bên cạnh đó, bạn nên:

• Thực hành với các ví dụ Query, Mutation, Subscription

• Tham gia cộng đồng GraphQL để trao đổi kinh nghiệm

• Áp dụng GraphQL vào các dự án nhỏ để hiểu rõ cách hoạt động thực tế

GraphQL Có Chỉ Dành Cho JavaScript Và React Không?

Trả lời:
Không. Mặc dù GraphQL thường được sử dụng cùng JavaScript và React, nhưng nó không giới hạn ở một ngôn ngữ hay framework cụ thể. GraphQL hỗ trợ nhiều ngôn ngữ phổ biến như Java, Python, PHP, Go, C#, Ruby… giúp dễ dàng tích hợp vào nhiều hệ thống khác nhau.

GraphQL Thuộc Frontend Hay Backend?

Trả lời:
GraphQL hoạt động ở cả frontend và backend.

• Ở phía backend, GraphQL định nghĩa schema, xử lý truy vấn và trả dữ liệu

• Ở phía frontend, client sử dụng query để yêu cầu đúng dữ liệu cần thiết

GraphQL đóng vai trò là cầu nối giao tiếp dữ liệu giữa client và server, giúp hai phía phối hợp hiệu quả hơn.

GraphQL Có Liên Quan Gì Đến Facebook Không?

Trả lời:
Có. GraphQL được phát triển ban đầu bởi Facebook để giải quyết bài toán dữ liệu phức tạp trong các ứng dụng quy mô lớn. Hiện nay, GraphQL được quản lý và phát triển bởi GraphQL Foundation, với sự tham gia của nhiều công ty công nghệ hàng đầu.

Làm Sao Để Tối Ưu Hiệu Suất Cho GraphQL API?

Trả lời:
Để đảm bảo GraphQL API hoạt động hiệu quả, bạn có thể áp dụng các phương pháp sau:

• Sử dụng cache (Redis, in-memory cache)

• Giới hạn độ sâu và kích thước truy vấn

• Tối ưu logic trong resolvers

• Sử dụng công cụ giám sát để theo dõi hiệu suất và phát hiện bottleneck

GraphQL Có Phù Hợp Với Ứng Dụng Di Động Không?

Trả lời:
Hoàn toàn phù hợp. GraphQL đặc biệt hiệu quả cho ứng dụng di động nhờ khả năng:

• Giảm số lượng request

• Tránh truyền dữ liệu không cần thiết

• Tối ưu băng thông và tốc độ phản hồi

Điều này giúp cải thiện trải nghiệm người dùng, nhất là trong điều kiện mạng không ổn định.

Lời kết

Qua bài viết, có thể thấy GraphQL không chỉ đơn thuần là một ngôn ngữ truy vấn dữ liệu mà còn là một phương pháp tiếp cận hiện đại trong việc xây dựng và quản lý API cho ứng dụng web và di động. Với khả năng cho phép client chủ động xác định dữ liệu cần truy xuất, GraphQL giúp giải quyết hiệu quả các vấn đề phổ biến như dư thừa dữ liệu, nhiều request không cần thiết và hiệu suất kém trong các hệ thống API truyền thống.

Những ưu điểm nổi bật như truy vấn linh hoạt, giảm tải băng thông, dễ mở rộng API, cùng với hệ thống schema và type rõ ràng, đã giúp GraphQL trở thành lựa chọn ưu tiên trong các dự án có kiến trúc phức tạp, nhiều client và yêu cầu cao về trải nghiệm người dùng. Bên cạnh đó, khả năng tích hợp tốt với hệ thống hiện có và hỗ trợ realtime thông qua subscription càng khẳng định vai trò quan trọng của GraphQL trong phát triển web hiện đại.

Tuy nhiên, GraphQL không phải là giải pháp phù hợp cho mọi trường hợp. Việc triển khai GraphQL đòi hỏi đội ngũ phát triển cần có kiến thức vững về schema, resolver, chiến lược cache và kiểm soát truy vấn để đảm bảo hiệu suất và tính ổn định của hệ thống. Với các API đơn giản hoặc dự án nhỏ, REST API vẫn có thể là lựa chọn hiệu quả và dễ triển khai hơn.

Tóm lại, GraphQL là giải pháp lý tưởng khi bạn cần một API linh hoạt, hiệu suất cao và dễ mở rộng trong dài hạn. Việc lựa chọn GraphQL hay REST API nên dựa trên quy mô dự án, yêu cầu kỹ thuật và năng lực đội ngũ phát triển. Hy vọng bài viết đã giúp bạn hiểu rõ GraphQL là gì, cách GraphQL hoạt động cũng như khi nào nên áp dụng để tối ưu hệ thống và nâng cao trải nghiệm người dùng.